Typ E
Głównie powierzchnia walcowa
Prosty wybór dla stopnia wału, gdy najważniejsza jest późniejsza obróbka powierzchni cylindrycznej.
Poradnik konstruktora · DIN 509
Podcięcia obróbkowe DIN 509
Praktyczny przewodnik po podcięciach typu E, F, G i H. Najpierw wybierz charakter połączenia, później sprawdź geometrię i sposób oznaczenia na rysunku. Strona ma pomagać w pracy konstruktora, a nie zastępować aktualnego wydania normy.
Jakiego podcięcia potrzebujesz?
W większości przypadków wybór można rozpocząć od tego, które powierzchnie mają być dalej obrabiane i jak krytyczne jest przejście.
Typ F
Walec + czoło
Najbardziej uniwersalny przypadek, gdy ważne są jednocześnie powierzchnia cylindryczna i czołowa.
Typ G
Kompaktowe przejście
Gdy liczy się mała strefa przejścia i detal nie jest szczególnie krytyczny zmęczeniowo.
Typ H
Większa strefa przejścia
Alternatywa dla G, gdy potrzebujesz więcej miejsca geometrycznego przy przejściu powierzchni.
Typy E, F, G i H – szybkie porównanie
Zamiast czterech dużych kart – jedno zwarte porównanie, podobnie jak na stronie doboru pasowań.
EObróbka przede wszystkim powierzchni cylindrycznej.
FObróbka powierzchni cylindrycznej i czołowej.
GKompaktowe przejście; lekkie i mniej krytyczne przypadki.
HWiększa strefa przejścia i więcej przestrzeni geometrycznej.
Dobór typu podcięcia
Wybierz funkcję połączenia, charakter obciążenia i wpisz średnicę d₁. Selektor dobierze typ podcięcia oraz – jeśli kombinacja mieści się w tabeli – poda zalecane wymiary r, t₁, t₂, f i g.
Interaktywny selektor DIN 509 Dobór orientacyjny typu podcięcia na podstawie funkcji detalu.
F
REKOMENDOWANY TYP Podcięcie typu F
Dobry punkt wyjścia dla typowego stopnia wału, gdy obrabiane są powierzchnia walcowa i czołowa.
Najlepsze zastosowaniewalec + czoło
Charakteruniwersalne
Na co uważaćsprawdź wymiarowanie wg aktualnej normy
Wymiary na rysunkur, t₁, t₂, f, g, z₁, z₂
Podcięcie typu F – geometria i wymiary oznaczenia wymiarów
Wymiary dobranego podcięcia wartości wg tabel DIN EN ISO 18388; DIN 509:2022 odwołuje się do tej tabeli wymiarowej
—Promień r—
Głębokość t₁—
Głębokość t₂—
Szerokość f—
Szerokość g—
Min. pogłębienie a—
Proponowane oznaczenie na rysunku —
Wpisz średnicę elementu, aby dobrać wymiary.
Wniosek konstruktorski: Typ F jest dobrym punktem wyjścia dla typowego połączenia, w którym ważne są zarówno powierzchnia cylindryczna, jak i czołowa.
Po co stosować podcięcie?
Najprościej: żeby promień, faza lub geometria części współpracującej nie blokowały prawidłowego dosunięcia do powierzchni bazowej.
Bez podcięcia
Promień lub naroże koliduje
Element współpracujący opiera się o promień przejścia i nie dochodzi prawidłowo do powierzchni oporowej.
Z podcięciem
Podcięcie umożliwia pełne dosunięcie
Podcięcie tworzy miejsce dla naroża i promienia, dzięki czemu część współpracująca może oprzeć się na właściwej powierzchni bazowej.
Jak czytać wymiary podcięcia?
Wybierz typ E, F, G lub H. Poniżej pokazujemy właściwy rysunek techniczny używany na stronie Fabrit – z geometrią i oznaczeniami wymiarów. Obok pozostaje krótka legenda symboli, żeby łatwo było odczytać rysunek.
Wymiary – typ E
rpromień podcięcia
t₁głębokość podcięcia względem powierzchni cylindrycznej
t₂głębokość podcięcia względem powierzchni czołowej
fszerokość podcięcia w kierunku osiowym
gdrugi wymiar szerokości podcięcia – występuje dla typów F, G i H
z₁naddatek obróbkowy powierzchni cylindrycznej
z₂naddatek obróbkowy powierzchni czołowej
d₁średnica obrabianego elementu; służy m.in. do wyboru wiersza tabeli wymiarowej
Ważne: schemat pokazuje znaczenie symboli i zależności geometryczne. Nie traktuj proporcji rysunku jako wymiarów wykonawczych.
| Typ | Symbole wymiarowe | Główne zastosowanie | Co daje | Na co uważać |
|---|---|---|---|---|
| E | r, t₁, f, z₁, d₁ | Obróbka przede wszystkim powierzchni cylindrycznej | Proste odprowadzenie naroża | Sprawdź część współpracującą od strony czoła |
| F | r, t₁, t₂, f, g, z₁, z₂, d₁ | Powierzchnia cylindryczna i czołowa | Najbardziej uniwersalna strefa przejścia | Zweryfikuj naddatki i wymagania rysunku |
| G | r, t₁, t₂, f, g, z₁, z₂, d₁ | Kompaktowe przejście | Małe zajęcie miejsca | Nie stosuj automatycznie przy wysokich wymaganiach zmęczeniowych |
| H | r, t₁, t₂, f, g, z₁, z₂, d₁ | Większa strefa przejścia | Więcej przestrzeni geometrycznej | Sprawdź osłabienie przekroju i miejsce zabudowy |
Jak oznaczyć podcięcie na rysunku?
Najpierw określ typ, później parametry geometryczne i ewentualne wymagania dodatkowe.
1
Wskaż typ
E, F, G lub H – zgodnie z funkcją detalu.
2
Dodaj wymagane wymiary
Promień, głębokość, szerokość lub zapis normowy wymagany dla danego typu.
3
Dodaj wymagania specjalne
Chropowatość, tolerancje albo wymagania technologiczne, jeśli są potrzebne.
Przykład zapisu
DIN 509 – F ...
Typ F + parametry zgodne z aktualną dokumentacją i normą.
Typ F + parametry zgodne z aktualną dokumentacją i normą.
Wskazówka
Najważniejsze, żeby technolog i kontrola jakości jednoznacznie rozumieli, co ma zostać wykonane. Sam szkic rowka bez jasnego opisu często generuje niepotrzebne pytania.
Schematyczny sposób oznaczania podcięć na rysunku technicznym.
Najczęstsze błędy
Za małe podcięcie
Promień części współpracującej nadal koliduje z narożem i element nie dochodzi do bazy.
Za duże podcięcie
Niepotrzebne osłabienie przekroju, większy koszt obróbki i trudniejsza kontrola.
Zły typ podcięcia
Geometria nie odpowiada funkcji połączenia albo późniejszej obróbce powierzchni.
Brak konsultacji z technologią
Rozwiązanie poprawne w CAD może być niewygodne do wykonania, pomiaru lub kontroli.
FAQ
Czy typ F jest najlepszym wyborem domyślnym?
Dla wielu typowych stopni wałów jest bardzo dobrym punktem wyjścia, ale nie zastępuje analizy funkcji połączenia.
Kiedy wybrać typ E zamiast F?
Gdy kluczowa jest głównie dalsza obróbka powierzchni cylindrycznej, a powierzchnia czołowa nie wymaga takiej samej swobody obróbkowej.
Czy typy G i H są przeznaczone do dużych obciążeń?
Nie należy tego zakładać automatycznie. Przy detalu krytycznym zmęczeniowo geometrię trzeba zweryfikować z aktualną normą i wymaganiami wytrzymałościowymi.
Czy poradnik zastępuje DIN 509?
Nie. To praktyczna pomoc projektowa. Wartości wymiarowe i finalne oznaczenia należy potwierdzić w aktualnym wydaniu normy.
Potrzebujesz dobrać detal do konkretnego mechanizmu?
Pomagamy w projektowaniu maszyn, wałów, opraw, pasowań i dokumentacji technicznej – od koncepcji po dane do produkcji.
Skontaktuj się z nami