Kalkulator pasowań ISO

posted by: Rafał
9 lipca 2026
Brak komentarzy
Poradnik konstruktora

Poradnik konstruktora · ISO 286

Kalkulator pasowań ISO

Oblicz wymiary graniczne otworu i wałka oraz rzeczywisty zakres luzu lub wcisku. Kalkulator korzysta z tablicowych wartości tolerancji dla typowych pasowań maszynowych.

Wymiar nominalny [mm]

Zakres tablicowy: >3 do 400 mm.

Otwór

System stałego otworu.

Wałek

Typowe pola wałka w klasie IT6.

Typowe pasowanie

Pasowanie 20H7/g6

Typ pasowania luźne

Luz / wcisk min. +7 µm

Luz / wcisk max. +41 µm

Położenie pól tolerancji skala w µm

Wymiary graniczne

Parametr	Wartość	Odchyłka
Otwór minimalny	-	-
Otwór maksymalny	-	-
Wałek minimalny	-	-
Wałek maksymalny	-	-

Szczegóły

Odchyłki EI, ES, ei i es

EI — dolna odchyłka otworu	-	dla otworu H: EI = 0
ES — górna odchyłka otworu	-	szerokość pola tolerancji otworu
ei — dolna odchyłka wałka	-	dolna granica pola wałka
es — górna odchyłka wałka	-	górna granica pola wałka

Jak interpretować znak luzu / wcisku?

Wartość dodatnia oznacza luz.

Wartość ujemna oznacza wcisk.

Jeśli minimalna wartość jest ujemna, a maksymalna dodatnia, mamy do czynienia z pasowaniem przejściowym.

Zakres i założenia kalkulatora

Kalkulator obejmuje system stałego otworu H oraz najczęściej stosowane pola wałka: f6, g6, h6, j6, k6, m6, n6 i p6 .

Zakres średnic: powyżej 3 mm do 400 mm .

Wyniki służą do projektowania wstępnego. Dla elementów krytycznych, produkcji seryjnej oraz dokumentacji podlegającej formalnej walidacji należy potwierdzić wartości w aktualnym wydaniu normy ISO 286.

Wszystkie odchyłki podawane są względem wymiaru nominalnego w temperaturze odniesienia 20°C.

posted by: Rafał
28 czerwca 2023
Brak komentarzy
Poradnik konstruktora

Gniazda pod klucze wg PN-69/M-65015

View Fullscreen
Skip to PDF content

Źródło.

posted by: Rafał
28 czerwca 2023
Brak komentarzy
Poradnik konstruktora

Tolerancje ogólne wg ISO 2768

View Fullscreen

Skip to PDF content

Źródło.

posted by: Rafał
28 czerwca 2023
Brak komentarzy
Poradnik konstruktora

Podcięcia obróbkowe DIN 509 – poradnik konstruktora

Poradnik konstruktora · DIN 509

Podcięcia obróbkowe DIN 509

Praktyczny przewodnik po podcięciach typu E, F, G i H. Najpierw wybierz charakter połączenia, później sprawdź geometrię i sposób oznaczenia na rysunku. Strona ma pomagać w pracy konstruktora, a nie zastępować aktualnego wydania normy.

Dobierz typ podcięcia Porównaj E / F / G / H Oznaczenie na rysunku

Jakiego podcięcia potrzebujesz?

W większości przypadków wybór można rozpocząć od tego, które powierzchnie mają być dalej obrabiane i jak krytyczne jest przejście.

Typ E

Głównie powierzchnia walcowa

Prosty wybór dla stopnia wału, gdy najważniejsza jest późniejsza obróbka powierzchni cylindrycznej.

Typ F

Walec + czoło

Najbardziej uniwersalny przypadek, gdy ważne są jednocześnie powierzchnia cylindryczna i czołowa.

Typ G

Kompaktowe przejście

Gdy liczy się mała strefa przejścia i detal nie jest szczególnie krytyczny zmęczeniowo.

Typ H

Większa strefa przejścia

Alternatywa dla G, gdy potrzebujesz więcej miejsca geometrycznego przy przejściu powierzchni.

Typy E, F, G i H – szybkie porównanie

Zamiast czterech dużych kart – jedno zwarte porównanie, podobnie jak na stronie doboru pasowań.

EObróbka przede wszystkim powierzchni cylindrycznej.

FObróbka powierzchni cylindrycznej i czołowej.

GKompaktowe przejście; lekkie i mniej krytyczne przypadki.

HWiększa strefa przejścia i więcej przestrzeni geometrycznej.

Dobór typu podcięcia

Wybierz funkcję połączenia, charakter obciążenia i wpisz średnicę d₁. Selektor dobierze typ podcięcia oraz – jeśli kombinacja mieści się w tabeli – poda zalecane wymiary r, t₁, t₂, f i g.

Interaktywny selektor DIN 509 Dobór orientacyjny typu podcięcia na podstawie funkcji detalu.

Które powierzchnie będą dalej obrabiane?

Charakter obciążenia

Główny priorytet

Średnica elementu d₁ [mm]

REKOMENDOWANY TYP Podcięcie typu F

Dobry punkt wyjścia dla typowego stopnia wału, gdy obrabiane są powierzchnia walcowa i czołowa.

Najlepsze zastosowaniewalec + czoło

Charakteruniwersalne

Na co uważaćsprawdź wymiarowanie wg aktualnej normy

Wymiary na rysunkur, t₁, t₂, f, g, z₁, z₂

Podcięcie typu F – geometria i wymiary oznaczenia wymiarów

Wymiary dobranego podcięcia wartości wg tabel DIN EN ISO 18388; DIN 509:2022 odwołuje się do tej tabeli wymiarowej

—

Promień r—

Głębokość t₁—

Głębokość t₂—

Szerokość f—

Szerokość g—

Min. pogłębienie a—

Średnica d₁Ø 40 mm

Charakter obciążeniatypowe / normalne

Seria promienia—

Status doboru—

Proponowane oznaczenie na rysunku —

Wpisz średnicę elementu, aby dobrać wymiary.

Wniosek konstruktorski: Typ F jest dobrym punktem wyjścia dla typowego połączenia, w którym ważne są zarówno powierzchnia cylindryczna, jak i czołowa.

Po co stosować podcięcie?

Najprościej: żeby promień, faza lub geometria części współpracującej nie blokowały prawidłowego dosunięcia do powierzchni bazowej.

Bez podcięcia

Promień lub naroże koliduje

Element współpracujący opiera się o promień przejścia i nie dochodzi prawidłowo do powierzchni oporowej.

Przekrój wału bez podcięcia – kolizja promienia z elementem współpracującym i brak pełnego dosunięcia

Z podcięciem

Podcięcie umożliwia pełne dosunięcie

Podcięcie tworzy miejsce dla naroża i promienia, dzięki czemu część współpracująca może oprzeć się na właściwej powierzchni bazowej.

Przekrój wału z podcięciem – prawidłowe dosunięcie elementu współpracującego do powierzchni oporowej

Jak czytać wymiary podcięcia?

Wybierz typ E, F, G lub H. Poniżej pokazujemy właściwy rysunek techniczny używany na stronie Fabrit – z geometrią i oznaczeniami wymiarów. Obok pozostaje krótka legenda symboli, żeby łatwo było odczytać rysunek.

Wymiary – typ E

rpromień podcięcia

t₁głębokość podcięcia względem powierzchni cylindrycznej

t₂głębokość podcięcia względem powierzchni czołowej

fszerokość podcięcia w kierunku osiowym

gdrugi wymiar szerokości podcięcia – występuje dla typów F, G i H

z₁naddatek obróbkowy powierzchni cylindrycznej

z₂naddatek obróbkowy powierzchni czołowej

d₁średnica obrabianego elementu; służy m.in. do wyboru wiersza tabeli wymiarowej

Ważne: schemat pokazuje znaczenie symboli i zależności geometryczne. Nie traktuj proporcji rysunku jako wymiarów wykonawczych.

Typ	Symbole wymiarowe	Główne zastosowanie	Co daje	Na co uważać
E	r, t₁, f, z₁, d₁	Obróbka przede wszystkim powierzchni cylindrycznej	Proste odprowadzenie naroża	Sprawdź część współpracującą od strony czoła
F	r, t₁, t₂, f, g, z₁, z₂, d₁	Powierzchnia cylindryczna i czołowa	Najbardziej uniwersalna strefa przejścia	Zweryfikuj naddatki i wymagania rysunku
G	r, t₁, t₂, f, g, z₁, z₂, d₁	Kompaktowe przejście	Małe zajęcie miejsca	Nie stosuj automatycznie przy wysokich wymaganiach zmęczeniowych
H	r, t₁, t₂, f, g, z₁, z₂, d₁	Większa strefa przejścia	Więcej przestrzeni geometrycznej	Sprawdź osłabienie przekroju i miejsce zabudowy

Jak oznaczyć podcięcie na rysunku?

Najpierw określ typ, później parametry geometryczne i ewentualne wymagania dodatkowe.

Wskaż typ

E, F, G lub H – zgodnie z funkcją detalu.

Dodaj wymagane wymiary

Promień, głębokość, szerokość lub zapis normowy wymagany dla danego typu.

Dodaj wymagania specjalne

Chropowatość, tolerancje albo wymagania technologiczne, jeśli są potrzebne.

Przykład zapisu

DIN 509 – F ...
Typ F + parametry zgodne z aktualną dokumentacją i normą.

Wskazówka

Najważniejsze, żeby technolog i kontrola jakości jednoznacznie rozumieli, co ma zostać wykonane. Sam szkic rowka bez jasnego opisu często generuje niepotrzebne pytania.

Schematyczny sposób oznaczania podcięć DIN 509 na rysunku technicznym

Schematyczny sposób oznaczania podcięć na rysunku technicznym.

Najczęstsze błędy

Za małe podcięcie

Promień części współpracującej nadal koliduje z narożem i element nie dochodzi do bazy.

Za duże podcięcie

Niepotrzebne osłabienie przekroju, większy koszt obróbki i trudniejsza kontrola.

Zły typ podcięcia

Geometria nie odpowiada funkcji połączenia albo późniejszej obróbce powierzchni.

Brak konsultacji z technologią

Rozwiązanie poprawne w CAD może być niewygodne do wykonania, pomiaru lub kontroli.

FAQ

Czy typ F jest najlepszym wyborem domyślnym?

Dla wielu typowych stopni wałów jest bardzo dobrym punktem wyjścia, ale nie zastępuje analizy funkcji połączenia.

Kiedy wybrać typ E zamiast F?

Gdy kluczowa jest głównie dalsza obróbka powierzchni cylindrycznej, a powierzchnia czołowa nie wymaga takiej samej swobody obróbkowej.

Czy typy G i H są przeznaczone do dużych obciążeń?

Nie należy tego zakładać automatycznie. Przy detalu krytycznym zmęczeniowo geometrię trzeba zweryfikować z aktualną normą i wymaganiami wytrzymałościowymi.

Czy poradnik zastępuje DIN 509?

Nie. To praktyczna pomoc projektowa. Wartości wymiarowe i finalne oznaczenia należy potwierdzić w aktualnym wydaniu normy.

Potrzebujesz dobrać detal do konkretnego mechanizmu?

Pomagamy w projektowaniu maszyn, wałów, opraw, pasowań i dokumentacji technicznej – od koncepcji po dane do produkcji.

Skontaktuj się z nami

posted by: Rafał
28 czerwca 2023
Brak komentarzy
Poradnik konstruktora

Oznaczanie chropowatości powierzchni na rysunku technicznym

Chropowatość może zostać uzyskana dowolną metodą.

Chropowatość może zostać uzyskana tylko poprzez usunięcie materiału (usunięcie materiału konieczne).

Chropowatość może zostać uzyskana bez usuwania materiału (usuwanie materiału zabronione).

a – wartość chropowatości poprzedzona symbolem skali (np. Ra, Rz). Wartość bez symbolu oznacza domyślnie Ra.

b – wartość reprezentująca naddatek materiału na obróbkę

c – symbol kierunkowości struktury powierzchni

d – informacja o metodzie wykonania, rodzaju obróbki

e – wartość reprezentująca wysokość falistości, poprzedzona odpowiednim symbolem lub długość odcinka elementarnego jeżeli nie jest wyszczególniony w normie (ISO 4288)

f – wartość parametru chropowatości innego niż Ra poprzedzona symbolem skali.

Wszystkie parametry liczbowe podawane są w mikrometrach.

Dodatkowo znak chropowatości umieszcza się w prawym, górnym rogu nad ramką (odnosi się wtedy do wszystkich powierzchni elementu) oraz za nim w nawiasie malejące symbole dla chropowatości wyszczególnionych na rysunku.

Tabela chropowatości powierzchni ze względu na technologię wytwarzania

Chropowatosc-powierzchni

posted by: Rafał
19 czerwca 2023
Brak komentarzy
Poradnik konstruktora

Poradnik konstruktora

Dobór pasowań wymiarów

Praktyczna pomoc w doborze pasowania otworu i wałka. Sprawdź charakter połączenia, typowe zastosowania oraz zalecane pasowania łożysk według SKF.

Kalkulator pasowań ISO Tabela doboru pasowań Dobór pasowania łożyska SKF

Jakiego pasowania potrzebujesz?

W większości konstrukcji dobór można rozpocząć od funkcji połączenia.

H7/g6 · H7/h6

Ruch lub łatwy montaż

Tuleje, prowadzenia, sworznie i elementy często demontowane.

H7/j6 · H7/k6 · H7/m6

Dokładne ustalenie

Koła zębate, koła pasowe, piasty i sprzęgła.

H7/n6 · H7/p6 · H7/r6

Trwałe osadzenie

Tuleje wciskane, koła, pierścienie i mocno obciążone piasty.

Pasowanie luźne, przejściowe i ciasne

Kluczowe jest to, czy dla skrajnych wymiarów zawsze występuje luz, możliwy jest luz lub wcisk, czy zawsze występuje wcisk.

Tabela doboru pasowań

Szybka tabela katalogowa do wstępnego doboru typowych pasowań maszynowych.

Grupa	Charakter	H6	H7	H8	H9	Opis	Funkcja	Przykłady
Luźne	Duży luz	f6	f6	f7	f8	Duży, bezpieczny luz.	Swobodny ruch.	Prowadzenia, wałki pomocnicze.
	Umiarkowany	g5	g6	g7	g8	Mały kontrolowany luz.	Dokładny ruch.	Tuleje, sworznie, prowadzenia.
	Bardzo mały	h5	h6	h7	h8	Blisko zerowego luzu.	Centrowanie.	Kołnierze, tuleje, lekkie piasty.
Przejściowe	Lekkie	j5	j6	—	—	Luz lub lekki wcisk.	Dokładne ustalenie.	Kołnierze, lekkie piasty.
	Dokładne	k5	k6	—	—	Dobre centrowanie.	Pozycjonowanie.	Koła, sprzęgła, piasty.
	Lekki wcisk	m5	m6	—	—	Stabilne osadzenie.	Dokładne mocowanie.	Piasty, wirniki, tuleje.
	Średni wcisk	n5	n6	—	—	Wyraźny wcisk.	Stabilne połączenie.	Piasty, tuleje, koła.
Ciasne	Wcisk	p5	p6	—	—	Montaż prasą.	Trwałe osadzenie.	Koła, pierścienie, piasty.
	Mocny wcisk	r5	r6	—	—	Duży wcisk.	Duże obciążenia.	Bębny, koła napędowe.
	Bardzo mocny	s5	s6	—	—	Połączenie praktycznie trwałe.	Bardzo duże obciążenia.	Ciężkie piasty, pierścienie.

Tabela służy do wstępnego doboru. Rzeczywisty zakres luzu lub wcisku zależy również od wymiaru nominalnego.

Dobór pasowania wał–otwór

Szybki wybór typowego pasowania dla dwóch współpracujących części maszynowych. Dla osadzenia łożyska użyj selektora SKF poniżej.

Funkcja

Obciążenie

Dokładność

Orientacyjna rekomendacja

H7/g6 lub H7/h6

Dobór pasowania łożyska wg SKF

Przy łożyskach najważniejsze jest to, czy kierunek obciążenia obraca się względem danego pierścienia. Pierścień obciążony obwodowo wymaga zazwyczaj ciaśniejszego osadzenia, aby zapobiec pełzaniu.

Najważniejsza zasada

Obciążenie nieruchome ↓

możliwe luźniejsze osadzenie

łatwiejszy montaż i przesuw osiowy

Obciążenie obracające się ↓

wymagany wcisk

zabezpieczenie przed pełzaniem

Kierunek nieokreślony / udary ↓

bardziej zachowawczy dobór

zwykle ciaśniejsze osadzenie

Interaktywny selektor SKF Łożyska promieniowe · pełny stalowy wał · oprawa stalowa lub żeliwna

Typ łożyska

Średnica wału d [mm]

Obciążenie pierścienia wewnętrznego

Wielkość obciążenia

Przesuw pierścienia po wale

Obciążenie pierścienia zewnętrznego

Warunki oprawy

WAŁ

Zalecane pasowanie wału

rekomendacja tabelaryczna

Zakres —

Warunek —

Charakter —

OPRAWA

Zalecane pasowanie oprawy

rekomendacja tabelaryczna

Warunek —

Przesuw osiowy —

Charakter —

Wniosek:

Pełniejsza tabela SKF — wał pokaż

Łożysko	Warunki	Średnica	Pole
Kulkowe	Lekkie, obciążenie obracające	≤17 mm	js5
Kulkowe	Lekkie	>17–100 mm	j6
Kulkowe	Lekkie	>100–140 mm	k6
Kulkowe	Normalne / duże	≤10 mm	js5
Kulkowe	Normalne / duże	>10–17 mm	j5
Kulkowe	Normalne / duże	>17–100 mm	k5
Kulkowe	Normalne / duże	>100–140 mm	m5
Kulkowe	Normalne / duże	>140–200 mm	m6
Wałeczkowe	Lekkie	≤25 mm	j6
Wałeczkowe	Lekkie	>25–60 mm	k6
Wałeczkowe	Lekkie	>60–140 mm	m6
Wałeczkowe	Normalne / duże	≤30 mm	k6
Wałeczkowe	Normalne / duże	>30–50 mm	m5
Wałeczkowe	Normalne / duże	>50–65 mm	n5
Wałeczkowe	Normalne / duże	>65–100 mm	n6
Wałeczkowe	Normalne / duże	>100–280 mm	p6
Wałeczkowe	Normalne / duże	>280–500 mm	r6
Promieniowe	Nieruchome obciążenie + wymagany przesuw	—	g6
Promieniowe	Nieruchome obciążenie + brak przesuwu	—	h6

Pełniejsza tabela SKF — oprawa pokaż

Obciążenie pierścienia zewnętrznego	Warunki	Pole	Przesuw
Nieruchome	Typowe zastosowanie	H7	Możliwy
Nieruchome	Lekkie / proste	H8	Możliwy
Nieruchome	Duże wydłużenia cieplne	G7	Łatwy
Nieokreślone	Lekkie / normalne	J7	Zwykle możliwy
Nieokreślone	Normalne / duże	K7	Ograniczony
Nieokreślone	Ciężkie / udarowe	M7	Niepożądany
Obracające się	Lekkie	N6 / N7*	Nie
Obracające się	Normalne / duże	P6 / P7*	Nie

Dlaczego takie pasowanie? zasady projektowe

Pierścień, względem którego kierunek obciążenia obraca się podczas pracy, powinien być zabezpieczony przed pełzaniem odpowiednio ciasnym osadzeniem.

Pierścień obciążony miejscowo może zwykle pracować z luźniejszym pasowaniem.

Ciaśniejsze osadzenie zmniejsza luz wewnętrzny łożyska. Przy dużym wcisku lub różnicy temperatur należy sprawdzić rzeczywisty luz roboczy.

Selektor obejmuje typowe przypadki projektowe. Dla wałów drążonych, cienkościennych opraw, wysokich prędkości, dużych różnic temperatur lub nietypowych obciążeń należy wykonać pełną analizę układu łożyskowego.

FAQ

Co oznacza H7/g6?

H7 określa pole tolerancji otworu, a g6 pole tolerancji wałka. Jest to typowe pasowanie luźne.

Kiedy stosować H7/k6?

Gdy zależy nam na dokładnym ustaleniu elementu bez dużego wcisku.

Czy obracający się wał zawsze wymaga ciasnego pasowania łożyska?

Nie. Decydujące jest to, czy obciążenie obraca się względem pierścienia łożyska.

Co oznaczają P i C w selektorze SKF?

P to równoważne obciążenie dynamiczne łożyska, natomiast C to jego podstawowa nośność dynamiczna. Stosunek P/C jest jednym z parametrów używanych przy doborze pasowania.

Czy przy ciasnym pasowaniu należy zawsze stosować C3?

Nie. Ciaśniejsze osadzenie zmniejsza luz wewnętrzny łożyska, ale klasę luzu należy dobrać na podstawie rzeczywistego wcisku, temperatury i warunków pracy.

Potrzebujesz dobrać pasowanie do konkretnego mechanizmu?

Pomagamy w projektowaniu maszyn, tolerowaniu, doborze łożysk, wałów, tulei i technologii montażu.

Skontaktuj się z nami