Chropowatość może zostać uzyskana dowolną metodą.
Podcięcia obróbkowe (DIN 509)
Poradnik konstruktora · DIN 509
Podcięcia obróbkowe DIN 509
Praktyczny przewodnik po podcięciach typu E, F, G i H. Najpierw wybierz charakter połączenia, później sprawdź geometrię i sposób oznaczenia na rysunku. Strona ma pomagać w pracy konstruktora, a nie zastępować aktualnego wydania normy.
Jakiego podcięcia potrzebujesz?
W większości przypadków wybór można rozpocząć od tego, które powierzchnie mają być dalej obrabiane i jak krytyczne jest przejście.
Typ E
Głównie powierzchnia walcowa
Prosty wybór dla stopnia wału, gdy najważniejsza jest późniejsza obróbka powierzchni cylindrycznej.
Typ F
Walec + czoło
Najbardziej uniwersalny przypadek, gdy ważne są jednocześnie powierzchnia cylindryczna i czołowa.
Typ G
Kompaktowe przejście
Gdy liczy się mała strefa przejścia i detal nie jest szczególnie krytyczny zmęczeniowo.
Typ H
Większa strefa przejścia
Alternatywa dla G, gdy potrzebujesz więcej miejsca geometrycznego przy przejściu powierzchni.
Typy E, F, G i H – szybkie porównanie
Zamiast czterech dużych kart – jedno zwarte porównanie, podobnie jak na stronie doboru pasowań.
EObróbka przede wszystkim powierzchni cylindrycznej.
FObróbka powierzchni cylindrycznej i czołowej.
GKompaktowe przejście; lekkie i mniej krytyczne przypadki.
HWiększa strefa przejścia i więcej przestrzeni geometrycznej.
Dobór typu podcięcia
Wybierz funkcję połączenia, charakter obciążenia i wpisz średnicę d₁. Selektor dobierze typ podcięcia oraz – jeśli kombinacja mieści się w tabeli – poda zalecane wymiary r, t₁, t₂, f i g.
Interaktywny selektor DIN 509 Dobór orientacyjny typu podcięcia na podstawie funkcji detalu.
F
REKOMENDOWANY TYP Podcięcie typu F
Dobry punkt wyjścia dla typowego stopnia wału, gdy obrabiane są powierzchnia walcowa i czołowa.
Najlepsze zastosowaniewalec + czoło
Charakteruniwersalne
Na co uważaćsprawdź wymiarowanie wg aktualnej normy
Wymiary na rysunkur, t₁, t₂, f, g, z₁, z₂
Podcięcie typu F – geometria i wymiary oznaczenia wymiarów
Wymiary dobranego podcięcia wartości wg tabel DIN EN ISO 18388; DIN 509:2022 odwołuje się do tej tabeli wymiarowej
—Promień r—
Głębokość t₁—
Głębokość t₂—
Szerokość f—
Szerokość g—
Min. pogłębienie a—
Proponowane oznaczenie na rysunku —
Wpisz średnicę elementu, aby dobrać wymiary.
Wniosek konstruktorski: Typ F jest dobrym punktem wyjścia dla typowego połączenia, w którym ważne są zarówno powierzchnia cylindryczna, jak i czołowa.
Po co stosować podcięcie?
Najprościej: żeby promień, faza lub geometria części współpracującej nie blokowały prawidłowego dosunięcia do powierzchni bazowej.
Bez podcięcia
Promień lub naroże koliduje
Element współpracujący opiera się o promień przejścia i nie dochodzi prawidłowo do powierzchni oporowej.
Z podcięciem
Podcięcie umożliwia pełne dosunięcie
Podcięcie tworzy miejsce dla naroża i promienia, dzięki czemu część współpracująca może oprzeć się na właściwej powierzchni bazowej.
Jak czytać wymiary podcięcia?
Wybierz typ E, F, G lub H. Poniżej pokazujemy właściwy rysunek techniczny używany na stronie Fabrit – z geometrią i oznaczeniami wymiarów. Obok pozostaje krótka legenda symboli, żeby łatwo było odczytać rysunek.
Wymiary – typ E
rpromień podcięcia
t₁głębokość podcięcia względem powierzchni cylindrycznej
t₂głębokość podcięcia względem powierzchni czołowej
fszerokość podcięcia w kierunku osiowym
gdrugi wymiar szerokości podcięcia – występuje dla typów F, G i H
z₁naddatek obróbkowy powierzchni cylindrycznej
z₂naddatek obróbkowy powierzchni czołowej
d₁średnica obrabianego elementu; służy m.in. do wyboru wiersza tabeli wymiarowej
Ważne: schemat pokazuje znaczenie symboli i zależności geometryczne. Nie traktuj proporcji rysunku jako wymiarów wykonawczych.
| Typ | Symbole wymiarowe | Główne zastosowanie | Co daje | Na co uważać |
|---|---|---|---|---|
| E | r, t₁, f, z₁, d₁ | Obróbka przede wszystkim powierzchni cylindrycznej | Proste odprowadzenie naroża | Sprawdź część współpracującą od strony czoła |
| F | r, t₁, t₂, f, g, z₁, z₂, d₁ | Powierzchnia cylindryczna i czołowa | Najbardziej uniwersalna strefa przejścia | Zweryfikuj naddatki i wymagania rysunku |
| G | r, t₁, t₂, f, g, z₁, z₂, d₁ | Kompaktowe przejście | Małe zajęcie miejsca | Nie stosuj automatycznie przy wysokich wymaganiach zmęczeniowych |
| H | r, t₁, t₂, f, g, z₁, z₂, d₁ | Większa strefa przejścia | Więcej przestrzeni geometrycznej | Sprawdź osłabienie przekroju i miejsce zabudowy |
Jak oznaczyć podcięcie na rysunku?
Najpierw określ typ, później parametry geometryczne i ewentualne wymagania dodatkowe.
1
Wskaż typ
E, F, G lub H – zgodnie z funkcją detalu.
2
Dodaj wymagane wymiary
Promień, głębokość, szerokość lub zapis normowy wymagany dla danego typu.
3
Dodaj wymagania specjalne
Chropowatość, tolerancje albo wymagania technologiczne, jeśli są potrzebne.
Przykład zapisu
DIN 509 – F ...
Typ F + parametry zgodne z aktualną dokumentacją i normą.
Typ F + parametry zgodne z aktualną dokumentacją i normą.
Wskazówka
Najważniejsze, żeby technolog i kontrola jakości jednoznacznie rozumieli, co ma zostać wykonane. Sam szkic rowka bez jasnego opisu często generuje niepotrzebne pytania.
Schematyczny sposób oznaczania podcięć na rysunku technicznym.
Najczęstsze błędy
Za małe podcięcie
Promień części współpracującej nadal koliduje z narożem i element nie dochodzi do bazy.
Za duże podcięcie
Niepotrzebne osłabienie przekroju, większy koszt obróbki i trudniejsza kontrola.
Zły typ podcięcia
Geometria nie odpowiada funkcji połączenia albo późniejszej obróbce powierzchni.
Brak konsultacji z technologią
Rozwiązanie poprawne w CAD może być niewygodne do wykonania, pomiaru lub kontroli.
FAQ
Czy typ F jest najlepszym wyborem domyślnym?
Dla wielu typowych stopni wałów jest bardzo dobrym punktem wyjścia, ale nie zastępuje analizy funkcji połączenia.
Kiedy wybrać typ E zamiast F?
Gdy kluczowa jest głównie dalsza obróbka powierzchni cylindrycznej, a powierzchnia czołowa nie wymaga takiej samej swobody obróbkowej.
Czy typy G i H są przeznaczone do dużych obciążeń?
Nie należy tego zakładać automatycznie. Przy detalu krytycznym zmęczeniowo geometrię trzeba zweryfikować z aktualną normą i wymaganiami wytrzymałościowymi.
Czy poradnik zastępuje DIN 509?
Nie. To praktyczna pomoc projektowa. Wartości wymiarowe i finalne oznaczenia należy potwierdzić w aktualnym wydaniu normy.
Potrzebujesz dobrać detal do konkretnego mechanizmu?
Pomagamy w projektowaniu maszyn, wałów, opraw, pasowań i dokumentacji technicznej – od koncepcji po dane do produkcji.
Skontaktuj się z namiChropowatość powierzchni
Oznaczanie chropowatości powierzchni na rysunku technicznym
Chropowatość może zostać uzyskana tylko poprzez usunięcie materiału (usunięcie materiału konieczne).
Chropowatość może zostać uzyskana bez usuwania materiału (usuwanie materiału zabronione).
a – wartość chropowatości poprzedzona symbolem skali (np. Ra, Rz). Wartość bez symbolu oznacza domyślnie Ra.
b – wartość reprezentująca naddatek materiału na obróbkę
c – symbol kierunkowości struktury powierzchni
d – informacja o metodzie wykonania, rodzaju obróbki
e – wartość reprezentująca wysokość falistości, poprzedzona odpowiednim symbolem lub długość odcinka elementarnego jeżeli nie jest wyszczególniony w normie (ISO 4288)
f – wartość parametru chropowatości innego niż Ra poprzedzona symbolem skali.
Wszystkie parametry liczbowe podawane są w mikrometrach.
Dodatkowo znak chropowatości umieszcza się w prawym, górnym rogu nad ramką (odnosi się wtedy do wszystkich powierzchni elementu) oraz za nim w nawiasie malejące symbole dla chropowatości wyszczególnionych na rysunku.
Tabela chropowatości powierzchni ze względu na technologię wytwarzania
Kalkulator współczynnika K dla giętych blach
Kalkulator współczynnika K dla giętych blach
Zastosowany wzór:
K = 0,33 * (t / R)^0,5 – dla stali zwykłej
K = 0,5 * (t / R)^0,5 – dla stali nierdzewnej
Kalkulator mocy napędu przenośnika taśmowego
Kalkulator mocy napędu przenośnika taśmowego
Kalkulator mocy napędu przenośnika taśmowego
Oblicz orientacyjną siłę napędową, moc na wale, sugerowaną moc silnika oraz wydajność masową przenośnika. Kalkulator służy do wstępnego doboru napędu przenośnika taśmowego w aplikacjach maszynowych.
Dane wejściowe
wyniki liczone automatycznieOrientacyjnie 0,03-0,08 dla lekkich przenośników. Wartość silnie zależy od konstrukcji, rolek i warunków pracy.
Długość odcinka roboczego przenośnika.
Możesz wpisać masę w kg/m albo masę łączną. Dla masy łącznej kalkulator przeliczy ją na kg/m.
Masa taśmy transportowej w przeliczeniu na metr albo masa całkowita pasa.
Obciążenie liniowe ładunku. Dla masy łącznej kalkulator podzieli ją przez długość przenośnika.
Dla przenośnika poziomego wpisz 0.
Różnica wysokości między początkiem i końcem przenośnika. Dla poziomego wpisz 0.
Prędkość liniowa pasa transportowego.
Parametry projektowe
Uwzględnia przekładnię, łożyska, sprzęgła i straty mechaniczne. Wstępnie często przyjmuje się 75-90%.
Zapas na rozruch, zabrudzenia, zmienne obciążenie i uproszczenia obliczeń.
Potrzebna do obliczenia prędkości obrotowej bębna i momentu na bębnie.
Wyniki są orientacyjne. Przy docelowym doborze należy sprawdzić warunki rozruchu, naciąg pasa,
przyczepność na bębnie, rodzaj taśmy, temperaturę, zabrudzenia oraz pracę cykliczną.
Najważniejsze wyniki
OK Moc na wale napędowym -
Sugerowana moc silnika -
Najbliższa typowa moc -
Siła obwodowa na taśmie -
Moment na bębnie -
Wydajność masowa -
Wyniki szczegółowe
| Parametr | Wartość | Komentarz |
|---|---|---|
| Opór ruchu poziomego | - | Składowa wynikająca z tarcia, długości i mas. |
| Opór podnoszenia ładunku | - | Składowa od wysokości podnoszenia. |
| Siła całkowita | - | Orientacyjna siła obwodowa wymagana na taśmie. |
| Moc użyteczna na taśmie | - | Moc bez uwzględnienia strat napędu. |
| Moc na wale napędowym | - | Moc po uwzględnieniu sprawności napędu. |
| Moc z zapasem | - | Wartość pomocna do doboru silnika. |
| Prędkość bębna | - | Orientacyjna prędkość obrotowa bębna napędowego. |
| Moment na bębnie | - | Moment wynikający z siły obwodowej i promienia bębna. |
Dane pomocnicze
| Parametr | Wartość | Komentarz |
|---|---|---|
| Masa rolek przeliczona | - | Wartość użyta w obliczeniach. |
| Masa pasa przeliczona | - | Wartość użyta w obliczeniach. |
| Masa ładunku przeliczona | - | Obciążenie liniowe ładunku. |
| Masa ładunku na przenośniku | - | Ładunek znajdujący się jednocześnie na taśmie. |
| Wydajność masowa | - | Szacunkowy przepływ masy przy podanej prędkości. |
| Nachylenie | - | Kąt użyty w funkcji cosinus. |
Wzory użyte w kalkulatorze
model uproszczony Opór ruchu poziomego
Fh = 1,37 · f · L · g · [2 · mi + (2 · mb + mm) · cos(δ)] Opór podnoszenia
Fl = g · mm · H Moc użyteczna na taśmie
Pb = (Fh + Fl) · v / 1000 Moc na wale i moc z zapasem
Pw = Pb / η, Ps = Pw · zapas Oznaczenia: f - współczynnik tarcia, L - długość przenośnika, g - 9,81 m/s²,
mi - masa krążników/rolek na metr, mb - masa pasa na metr, mm - masa ładunku na metr,
δ - kąt nachylenia, H - wysokość podnoszenia, v - prędkość taśmy, η - sprawność napędu.
Kalkulator bezpiecznej prędkości śruby
Kalkulator bezpiecznej prędkości śruby
Prędkość obrotowa śruby: obr/min
Współczynnik C:
C = 3.9 – Jeden koniec zamocowany, drugi luźny
C= 12.1 – Oba końce podparte
C= 18.7 – Jeden koniec zamocowany, drugi podparty
C= 27.2 – Oba końce zamocowane
Zastosowany wzór:
N = ((C * d * 10^7) / L^2) * 0.8
Prędkość bezpieczna: 80% prędkości krytycznej
Żródło: https://en.wikipedia.org/wiki/Leadscrew
Kalkulator długości pasa
Kalkulator długości pasa przenośnika taśmowego
Kalkulator długości pasa transportowego
Oblicz orientacyjną długość pasa dla dwóch kół lub bębnów o różnych średnicach i zadanej odległości między osiami. Kalkulator pomaga we wstępnym doborze pasa transportowego, taśmy lub układu pasowego.
Dane wejściowe
wyniki liczone automatycznieŚrednica koła napędowego lub większego bębna. Możesz wpisać też mniejszą średnicę — kalkulator sam porówna wartości.
Średnica koła biernego lub drugiego bębna.
Odległość osiowa między środkami kół lub bębnów.
Parametry projektowe
Opcjonalny dodatek na napinanie, łączenie lub regulację. Dla samej długości geometrycznej zostaw 0.
Pole pomocnicze do oszacowania powierzchni pasa. Nie wpływa na długość.
Obliczenie dotyczy uproszczonego układu otwartego z dwoma kołami/bębnami.
Dla układów z rolkami zwrotnymi, napinaczem, łamaniem trasy albo niestandardowym opasaniem należy wykonać osobne obliczenia geometryczne.
Najważniejsze wyniki
OK Długość geometryczna pasa -
Długość z dodatkiem -
Odległość między osiami -
Różnica średnic -
Szacowana powierzchnia pasa -
Orientacyjny stosunek C/Dmax -
Wyniki szczegółowe
| Parametr | Wartość | Komentarz |
|---|---|---|
| Długość geometryczna | - | Długość bez dodatków montażowych. |
| Dodatek | - | Dodatek procentowy albo stały w mm. |
| Długość całkowita | - | Długość pomocna do doboru lub zamówienia pasa. |
| Długość w metrach | - | Wygodne przy zamawianiu taśm z rolki. |
| Powierzchnia pasa | - | Długość całkowita razy szerokość taśmy. |
| Różnica średnic | - | Im większa różnica, tym większy wpływ poprawki geometrycznej. |
Dane pomocnicze
| Parametr | Wartość | Komentarz |
|---|---|---|
| D1 użyte w obliczeniach | - | Średnica pierwszego koła/bębna. |
| D2 użyte w obliczeniach | - | Średnica drugiego koła/bębna. |
| C użyte w obliczeniach | - | Odległość osiowa. |
| Stosunek C/Dmax | - | Pomocniczy wskaźnik geometrii układu. |
| Poprawka od różnicy średnic | - | Składnik (D1-D2)²/(4C). |
| Część prosta 2C | - | Dwa odcinki proste między kołami. |
Wzory użyte w kalkulatorze
układ otwarty dwóch kół Długość geometryczna pasa
Lp = (π / 2) · (D1 + D2) + 2 · C + (D1 - D2)² / (4 · C) Długość z dodatkiem procentowym
Lcałk. = Lp · (1 + dodatek / 100) Długość z dodatkiem stałym
Lcałk. = Lp + dodatek_mm Powierzchnia pasa
A = Lcałk. · szerokość_pasa Oznaczenia: D1 i D2 - średnice kół/bębnów, C - odległość między osiami,
Lp - długość geometryczna pasa. Wzór jest przybliżeniem dla klasycznego układu otwartego.
Wpusty pryzmatyczne (DIN 6885)
| d | b | h | l | D1 | D2 | t1 | t2 | t3 | t4 | d1 | r lub s |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ponad - do | [mm] | min - max | |||||||||
| 6 – 8 | 2 | 2 | 6 – 20 | – | – | 1,2 | 1,0 | – | – | – | 0,16 – 0,25 |
| 8 – 10 | 3 | 3 | 6 – 36 | – | – | 1,8 | 1,4 | – | – | – | 0,16 – 0,25 |
| 10 – 12 | 4 | 4 | 8 – 45 | – | – | 2,5 | 1,8 | – | – | – | 0,16 – 0,25 |
| 12 – 17 | 5 | 5 | 10 – 56 | – | – | 3,0 | 2,3 | – | – | – | 0,25 – 0,40 |
| 17 – 22 | 6 | 6 | 14 – 70 | – | – | 3,5 | 2,8 | – | – | – | 0,25 – 0,40 |
| 22 – 30 | 8 | 7 | 18 – 90 | 3,4 | 5,5 | 4,0 | 3,3 | 2,4 | 7 | M3 | 0,25 – 0,40 |
| 30 – 38 | 10 | 8 | 22 – 110 | 3,4 | 5,5 | 5,0 | 3,3 | 2,4 | 8 | M3 | 0,40 – 0,60 |
| 38 – 44 | 12 | 8 | 28 – 140 | 4,5 | 8,0 | 5,0 | 3,3 | 3,4 | 10 | M4 | 0,40 – 0,60 |
| 44 – 50 | 14 | 9 | 36 – 160 | 5,5 | 9,5 | 5,5 | 3,8 | 4,2 | 10 | M5 | 0,40 – 0,60 |
| 50 – 58 | 16 | 10 | 45 – 180 | 5,5 | 9,5 | 6,0 | 4,3 | 4,2 | 10 | M5 | 0,40 – 0,60 |
| 58 – 65 | 18 | 11 | 50 – 200 | 6,6 | 11 | 7,0 | 4,4 | 4,8 | 12 | M6 | 0,40 – 0,60 |
| 65 – 75 | 20 | 12 | 56 – 220 | 6,6 | 11 | 7,5 | 4,9 | 4,8 | 12 | M6 | 0,60 – 0,80 |
| 75 – 85 | 22 | 14 | 63 – 250 | 6,6 | 11 | 9,0 | 5,4 | 4,8 | 13 | M6 | 0,60 – 0,80 |
| 85 – 95 | 25 | 14 | 70 – 280 | 9 | 14 | 9,0 | 5,4 | 6,0 | 15 | M8 | 0,60 – 0,80 |
| 95 – 110 | 28 | 16 | 80 – 320 | 11 | 16,5 | 10 | 6,4 | 7,0 | 15 | M10 | 0,60 – 0,80 |
| 110 – 130 | 32 | 18 | 90 – 360 | 11 | 16,5 | 11 | 7,4 | 7,0 | 17 | M10 | 0,60 – 0,80 |
| 130 – 150 | 36 | 20 | 100 – 400 | 14 | 20 | 12 | 8,4 | 8,0 | 22 | M12 | 1,0 – 1,2 |
| 150 – 170 | 40 | 22 | 100 – 420 | 14 | 20 | 13 | 9,4 | 8,0 | 22 | M12 | 1,0 – 1,2 |
| 170 – 200 | 45 | 25 | 110 – 450 | 14 | 20 | 15 | 10,4 | 8,0 | 22 | M12 | 1,0 – 1,2 |
| 200 – 230 | 50 | 28 | 125 – 500 | 14 | 20 | 17 | 11,4 | 8,0 | 20 | M12 | 1,0 – 1,2 |
| 230 – 260 | 56 | 32 | 140 – 500 | 14 | 20 | 20 | 12,4 | 8,0 | 20 | M12 | 1,6 – 2,0 |
| 260 – 290 | 63 | 32 | 160 – 500 | 14 | 20 | 20 | 12,4 | 8,0 | 20 | M12 | 1,6 – 2,0 |
| 290 – 330 | 70 | 36 | 180 – 500 | 18 | 26 | 22 | 14,4 | 10,5 | 19 | M16 | 1,6 – 2,0 |
| 330 – 380 | 80 | 40 | 200 – 500 | 18 | 26 | 25 | 15,4 | 10,5 | 18 | M16 | 2,5 – 3,0 |
| 380 – 440 | 90 | 45 | 220 – 500 | 18 | 26 | 28 | 17,4 | 10,5 | 18 | M16 | 2,5 – 3,0 |
| 440 – 500 | 100 | 50 | 250 – 500 | 18 | 26 | 31 | 19,5 | 10,5 | 18 | M16 | 2,5 – 3,0 |
typowe długości wpustów pryzmatycznych wg PN/M-85005, DIN 6885
szerokość x wysokość – długość
3 x 3 x L – 6, 8, 10, 12, 14, 16, 20, 22, 25, 28, 32, 36
4 x 4 x L – 8, 10, 12, 14, 16, 18, 20, 22, 25, 28, 32, 36, 40, 45
5 x 5 x L – 10, 12, 14, 16, 18, 20, 22, 25, 28, 30, 32, 36, 40,45, 50,56
6 x 6 x L – 14, 16, 18, 20, 22, 25, 28, 30, 32, 36, 40, 45, 50, 56, 63, 70, 80, 90, 100
8 x 7 x L – 18, 20, 22, 25, 28, 30, 32, 35, 36, 40, 45, 50, 56, 63, 70, 80, 90, 100, 110, 120
10 x 8 x L – 20, 22, 25, 28, 30, 32, 36, 40,45, 50, 56, 63, 70, 80, 90, 100, 110, 120
12 x 8 x L – 25, 28, 30, 32, 36, 40, 45, 50, 56, 63, 70, 80, 90, 100, 110, 125, 140
14 x 9 x L – 36, 40, 45, 50, 56, 63, 70, 80, 90, 100, 110, 125, 140, 150, 160
16 x 10 x L – 45,50, 56,63, 70, 80, 90, 100, 110, 125, 140, 160, 180, 200
18x 11 x L – 50, 56,63, 70, 80, 90, 100, 110, 120, 140, 160, 180, 200
20 x 12 x L – 56,63, 70, 80, 90, 100, 110, 125, 140, 160, 180,200
22 x 14 x L – 63, 70, 80, 90, 100, 110, 125, 140, 160, 180, 200, 220, 250
25 x 14 x L – 70, 80, 90, 100, 110, 125, 140, 160, 180, 200, 220, 250, 280
28 x 16 x L – 70, 80, 100, 125, 140, 160, 180, 200, 220, 250, 280
32 x 18 x L – 90, 100, 110, 125, 140, 160, 180, 200, 220, 250, 280
36 x 20 x L – 100, 110, 125, 140, 160, 180, 200, 220,250, 280,320
40 x 22 x L – 100, 125, 140, 160, 180, 200, 220, 250, 280, 320, 360
45 x 25 x L – 110, 125, 140, 160, 180. 200, 220, 250, 280, 320, 360
Przenośniki taśmowe
Kształt bębna napędzającego w przenośniku taśmowym
Długość powierzchni prostej
bc = bo / 2
Całkowita szerokość bębna
b = bo x 1,1
Wysokość podcięcia
h = (d + 100) / 450 mm